شهر زیارتی مشهد به عنوان کلان شهری بزرگ در شمال شرقی ایران قرار گرفته است و این شهر مرکز استان خراسان رضوی می باشد؛ شهر مشهد در دوره ی حکومت افشاریان (نادرشاه افشار، به عنوان بنیان گذار این سلسله)، به عنوان پایتخت کشور ایران بوده است. براساس سرشماری انجام شده ی نفوس و مسکن در سال 1385، کلان شهر مشهد با 2.410.800 نفر پس از شهر تهران،  به عنوان دومین کلان شهر پر جمعیت ایران شناخته شده است. در دوره حکومت پهلوی، تصمیم گرفته شده بود که کلان شهر مشهد به دو قسمت تقسیم شود؛ قسمت مذهبی – سنتی (مشهد رضوی) و قسمت توریستی – مدرن (مشهد پهلوی) که با پیروزی انقلاب اسلامی و تشکیل جمهوری اسلامی ایران این کار انجام نپذیرفت و شهر مشهد به صورت یکپارچه باقی ماند. کلان شهر مشهد سالانه پذیرای بیش از 32.000.000 زایر از داخل کشور و بیش از 1.000.000 زایر از خارج از کشور می باشد؛ و دلیل این اتفاق چیزی نیست مگر به واسطه ی وجود حرم حضرت علی بن موسی الرضا (ع) هشتمین امام بزرگ مذهب شیعه در این شهر کهن؛ شهر مشهد تنها در تابستان سال 1389 پذیرایی بیش از 13.000.000 زایر از داخل و خارج از کشور بوده است.

براساس آمار به دست آمده می توان گفت به دلیل وجود بارگاه ملکوتی علی بن موسی الرضا (ع) در این شهر، هر فرد ایرانی به طور میانگین هر سه سال یک بار با تور مشهد یا به صورت شخصی به مشهد مقدس سفر می کند.

براساس جدیدترین اطلاعات و آخرین تغییرات، مساحت کلان شهر مشهد بالغ بر 288 کیلومتر مربع می باشد؛ شهر مشهد دارای محله ی معروف و مناطق متعددی می باشد که از این بین می توان نمونه هایی را نام بردک وکیل آباد، ملک آباد، ویلا شهر، احمد آباد، قاسم آباد، منطقه ی ثامن، سجاد شهر، رضا شهر، الهیه، طرقبه و شاندیز (این منطقه جزو مناطق ییلاقی شهر مشهد می باشد). همچنین شهر مشهد از لحاظ تعداد مهمان پذیر ها و هتل ها دارای رتبه ی اول کشوری می باشد که محل های اقامتی بیشتر در منطقه ی ثامن و در اطراف حرم امام رضا (ع) قرار گرفته اند و پذیرای مسافران حرم قدس رضوی می باشند.

تاریخچه ی شهر مشهد

می توان گفت شهر مشهد در حوضه ی رودخانه ی کشف رود قرار گرفته است؛ و این منطقه به دلیل دارا بودن شرایط مناسب طبیعی، از دوران پیش از اسلام به عنوان بخشی مهم و مورد توجه برای سکونت مردم در خراسان به حساب می آمده است. منطقه ی خراسان در ابتدا، مسکن اقوام آریایی بوده است؛ و براساس شواهد و مستندات تاریخی، در نزدیکی شهر فعلی مشهد، در گذسته شهری به نام توس وجود داشته است. آن چنان که در اسطوره های تاریخی ایرانی ذکر شده است بنای شهر توس را به جمشید (یکی از پادشاهان اسطوره ای ایران زمین) و نیز باز بنای آن را به سپهسالار و پهلوان ایرانی، توس نسبت می دهند. درباره ی تاریخ شهر مشهد (توس قدیم) در دوران پیش از اسلام، به جز افسانه هایی کوتاه، آگاهی و اطلاع چندانی در دست نیست! اما با توجه به اطلاعات و اسناد موجود و در دسترس، می توان حدس زد که این شهر در اواخر دوره ی حکومت ساسانیان یکی از ولایت های مشهور در منطقه خراسان بزرگ و نیز یکی از مرزداری های سرراه نیشابور و گرگان به شهر های بلخ و مرو بوده است. لازم به ذکر است که شهر توس در دوره ی خلافت عثمانی ها به طور کامل توسط اعراب فتح شده بود. سپس این منطقه در دوره ی اسلام بخشی از ولایت توس به مرکزیت شهر تابران بوده است که آبادی های نوغان و سناباد (بخشی از شهر مشهد فعلی) را نیز در بر می گرفته است. پس از حمله ی وحشیانه ی مغولان، مردم خسته ی شهر ویران شده ی توس به مشهد فعلی مهاجرت کردند و از آن زمان شهر گسترش یافت. در دوره ی حکومت دوره ی حکومت افشاریان . پادشاهی نادرشاه افشار، شهر مشهد به عنوان پایتخت ایران برگزیده شده بود

تور مشهد

از نام مشهد چه می دانید؟

واژه ی مشهد به معنای شهادت است و نیز در این معنی، به صورت واژه ی مشاهد جمع بسته می شود. لازم به ذکر است که در اصطلاح و عرف سده ی 3 هجری قمری، واژگان مشهد و مشاهد بر قبور رجال، ایمه و اولیای دین اطلاق می شده است؛ همان طور که در گذشته، مشهد میهنه (آرامگاه ابوسعید ابوالخیر)، مشهد مرغاب در منطقه ی فارس و مشهد توس (مشهد رضوی) در منطقه ی خراسان وجود داشته است. هشتمین امام بزرگ مذهب شیعه، علی بن موسی الرضا (ع) در سال 202 هجری قمری به دست مامون عباسی به قتل رسید و در آرامگاه هارونی سناباد در منطقه ی خراسان به خاک سپرده شد. از آن هنگام منطقه ی سناباد نوغان به نام مشهد الرضا شناخته و خوانده شد؛ با گذشت زمان، به ویژه در دوران حکومت شاه تهماسب صفوی بر پهنه ی این سرزمین افزوده شد و مردم توس نیز به مشهد کوچ داده شدند و نام توس نیز تغییر پیدا کرده و نام مشهد بر این شهر ماندگار شد. در اینجا لازم به ذکر است که برای اولین بار سلطان محمود غزنوی نام مشهد را بر این شهر نهاد.

بررسی مناطق شهری کلان شهر مشهد

منطقه ی احمد آباد مشهد: این منطقه و محله جزو محله های قدیمی و نیز اعیانی نشین شهر مشهد می باشد.

منطقه ی ثامن مشهد: می توان گفت این منطقه شامل تمامی مناطق اطراف حرم علی بن موسی الرضا (ع) می باشد؛ همچنین این منطقه دارای بافت قدیمی، مذهبی و سنتی می باشد. بیشتر هتل آپارتمان ها، مهمان پذیر ها و هتل های اقامتی در این منطقه از شهر واقع شده است و می توان گفت این منطقه دارای جو زایر پذیری می باشد.

منطقه ی قاسم آباد (یا منطقه ی شهرک غرب): منطقه ی قاسم آباد جزو مناطق تازه آباد شده ی شهر مشهد می باشد. منطقه ی قاسم آباد در قسمت شمال غربی شهر مشهد واقع شده است؛ همچنین می توان گفت این منطقه از لحاظ شهر سازی و معماری،  نسبت به سایر مناطق شهر مشهد بروز تر بوده و نیز در این منطقه پارک های متنوع و متعددی وجود دارد.

بررسی شرایط آب و هوایی شهر مشهد و جغرافیای طبیعی این شهر

کلان شهر مشهد، به عنوان مرکز استان خراسان رضوی در شمال شرق ایران با 288 کیلومتر مربع مساحت در طول جغرافیایی 59 درجه و 15 دقیقه تا 60 درجه و 36 دقیقه و عرض جغرافیایی 35 درجه و 43 دقیقه تا 37 درجه و 8 دقیقه قرار دارد. همچنین این شهر در بین رشته کوه های هزار مسجد و بینالود و نیز در حوضه ی آبریز کشف رود واقع شده است. فاصله ی کلان شهر مشهد از تهران 966کیلومتر و ارتفاع این شهر از سطح دریا 985 متر است.

تور مشهد

زمین شناسی شهر مشهد

جلگه (دشت) مشهد جزو حوضه ی آبریز کشف رود می باشد و وسعتی برابر با 16.500 کیلومتر مربع دارد؛ لازم به ذکر است که از این مقدار 5000 کیلومتر مربع را دشت و باقی مانده را ارتفاعات تشکیل داده است. میزان بارندگی در ارتفاعات هزار مسجد برابر با 800 میلی متر و متوسط میزان بارندگی در سطح دشت مشهد 250 میلی متر می باشد؛ از این آمار می توان نتیجه گرفت که میانگین میزان نزولات جوی در سطح دشت مشهد و ارتفاعات دارای تفاوت زیادی می باشد.

لازم به ذکر است از میان سازند های گوناگون موجود در دشت مشهد، سازند مزدوران یعنی سازند دوران دوم رابطه ای قوی با منابع آب زیر زمینی آن منطقه دارد و بسیار حایز اهمیت نیز می باشد. سازند مزدوران یا همان سازند دوران دوران دوم تشکیل شده از رسوبات سخت کربناته بوده و به دلیل دارا بودن فضاهای خالی کارستی در میان اجزا قادر است سفره های آب زیر زمینی را در آن منطقه به وجود آورد.

رودخانه ی کشف رود را می توان از جمله منابع مهم آب سطحی در دشت مشهد بیان کرد. رودخانه ی کشف رود در گذشته پر آب بوده است و دشت مشهد را به خوبی سیراب مینموده است؛ ولی هم اکنون به دلیل پایین آمدن سطح آب های زیر زمینی و در نتیجه ی قطع شدن زهکش های موجود، فقط و فقط در مواقع تشکیل سیلاب های شدید، مقدار کمی آب از سر شاخه ها وارد آن می شود.

اقلیم شهر مشهد

کلان شهر مشهد دارای آب و هوای متغیر و معتدل می باشد و همچنین جهت وزش باد در این منطقه از سمت جنوب شرقی به شمال غربی می باشد. در این منطقه، در فصل تابستان حداکثر درجه ی حرارت هوا 43 درجه بالای صفر و در فصل زمستان حداقل درجه ی حرارت هوا 23 درجه زیر صفر است.

بررسی معماری و شهرسازی شهر مشهد

گسترش کلان شهر مشهد در گذشته به سمت غرب (یعنی حرم مقدس علی بن موسی الرضا (ع)) بوده است و نیز این شهر در گذشته دارای سه حصار یا دروازه بوده است. تاریخ ساخت شهر فعلی مشهد در 25 سال اول قرن حاضر باز می گردد در آن دوران پایه ریزی شده است. می توان گفت میدان، خیابان و نیز ساختمان های دولتی سه عامل مهم و اساسی در هدایت اصولی توسعه ی شهر مشهد بوده است.

شهر مشهد دارای دو مرکز اصلی می باشد. چهار سمت کلان شهر مشهد به وسیله ی چند خیابان اصلی به میدان مرکزی شهر متصل می شود. شهر مشهد در دهه ی 1325 تا 1335 در سمت غرب و جنوب غربی توسعه یافته است؛ همچنین در ابتدا راه آهن و سپس فرودگاه تاثیری شگرف در توسعه ی شهر و نیز چگونگی هدایت توسعه داشته است. جاده ی جدید تهران – مشهد در دهه ی 1335 تا 1345، باعث توسعه ی شهر مشهد به سمت جنوب گردید؛ اما از سال 1345 هجری شمسی به بعد توسعه ی شهر مشهد بر پایه ی طرح جامع شهری هدایت شده است. در سال 1355 هجری شمسی دانشگاه فردوسی مشهد، جامعه سنتو و نیز پارک ملت، توسعه ی شهر مشهد را به سمت غرب تشدید نمود. براساس تصمیم گیری هایی در دوران قبل ار انقلاب، قرار بود کلان شهر مشهد به دو قسمت تقسیم شود: قسمت مذهبی – سنتی یا مشهد رضوی و یا مشهد شرقی و قسمت توریستی – مدرن یا مشهد پهلوی و یا مشهد غربی، که البته این طرح با پیروزی انقلاب اسلامی انجام نشده و ناکام ماند. البته لازم به ذکر است که این طرح با مقداری تغییرات در دوره ی شهرداری شهردار پژمان انجام گردید و شاندیز – شهرستان طرقبه به عنوان شهر توریستی کلان شهر مشهد انتخاب و معرفی گردید.

ساختار کالبدی کلان شهر مشهد به صورت قطاعی می باشد؛ و مراکز خدماتی و تجاری در قطاع غربی و در اطراف حرم مقدس رضوی تمرکز یافته اند و واحد های مسکونی نیز در دو محور شرق و غرب قرار گرفته اند.

بررسی اقتصاد شهر مشهد

اقتصاد و معیشت مردم کلان شهر مشهد بیشتر وابسته به زعفران، نبات، زرشک، خشکبار و آجیل و نیز صنعت فرش و چرم صنعتی البته به صورت زینتی می باشد. همچنین لازم به ذکر است که که شهر مشهد، دومین قطب تولید کننده ی خودرو در کشور ایران می باشد. موضوعی که نباید به هیچ وجه فراموش کرد این است که نباید از درآمد حاصل از زایران حرم قدس رضوی چشم پوشی کرد! از مهمترین محصولات کشاورزی شهر مشهد می توان غلات، محصولات جالیزی و چغندر قند را نام برد.

همچنین از مهمترین صنایع و پتانسیل های شهر مشهد می توان چرم و پوشاک، صنایع غذایی، تولید مصالح ساختمانی، صنایع فلزی و نیز صنایع دستی را نام برد؛ لازم به ذکر است از این میان حدود 40 درصد پتانسیل های اقتصادی و صنایع کلان شهر مشهد را می توان به صنایع دستی، صنایع غذایی و نیز صنایع فلزی اختصاص داد. از مهم ترین و عمده ترین صنایع کلان شهر مشهد می توان موارد زیر را نام برد: صنایع غذایی، صنایع ریسندگی و نساجی، محصولات شیمیایی و کانی های غیر فلزی، صنایع قطعه سازی، صنایع فولاد و نیز محصولات کشاورزی گوناگون...

می توان گفت کلان شهر مشهد به دلیل موقعیت مذهبی (حرم هشتمین امام بزرگ مذهب شیعه) اقتصادی و نیز صنعتی بعد از شهر تهران، دومین شهر پرجمعیت و بزرگ ایران زمین می باشد. شهر مشهد را می توان پایتخت اقتصادی ایران و نیز مرکز مبادلات اقتصادی اقیانوس هند و آسیای میانه نام نهاد و این اتفاق میسر نشده است مگر به این دلیل که شهر مشهد بر سر راه جاده ابریشم (بین شرق و غرب) و نیز راه ادویه ی بین شمال و جنوب قرار گرفته است.

در کشور ایران، شهر مشهد به عنوان بزرگ ترین قطب گردشگری و جذب مسافر شناخته شده است؛ لازم به ذکر است درجغرافیای جهانگردی، نیرومند ترین قطب جذب گردشگر برای هر کشور، مکان های مذهبی آن کشور می باشد و در ایران این مورد درباره ی شهر مشهد صدق می کند. هرساله میلیون ها زایر از داخل و یا خارج از کشور برای زیارت بارگاه علی بن موسی الرضا (ع) با تور مشهد به مشهد مقدس سفر می کنند؛ می توان گفت آستان قدس رضوی باشکوه ترین و عظیم ترین مکان مذهبی ایران و نیز جهان به شمار می رود که در این مکان هنر و دین مقدس اسلام به هم گره خورده اند. در آستان قدس رضوی، هنرمندان بسیاری بوده اند که عمرشان را برای ساخت یک مناره و یا حتی یک محراب به پایان رسانده اند.

اگر قصد سفر با تور را به دیگر شهرها داشتید پیشنهاد می کنیم از تور های ما دیدن نمایید از جمله تور کربلا ، تور شیراز و تور قشم

کلان شهر مشهد، دومین قطب تولید کننده ی خودرو در کشور ایران است؛ همچنین شهر مشهد یکی از اصلی ترین قطب های تولید کننده ی چرم در ایران می باشد و کارخانه های بزرگی نظیر چرم مشهد در این شهر بنا شده است.

لازم به ذکر است در سال های اخیر، در شهر مشهد سرمایه گذاری در پروژه های بزرگ تجاری و اداری رونق بسیاری یافته است؛ شهر مشهد دارای بیشترین تعداد هتل ها و مهمان پذیرها در کشور می باشد و این اتفاق باعث شده است تا مشهد قطب مهم و اساسی توسعه ی گردشگری ایران به شمار آید و برگزاری نمایشگاه های بزرگ گردشگری در این شهر، باعث افزایش آشنایی بازدید کنندگان و مردم با قابلیت های ویژه ی استان خراسان رضوی و شهر مشهد در حوزه ی گردشگری شده است.

بررسی حمل و نقل شهر مشهد

حمل و نقل درون شهری: می توان گفت حمل و نقل درون شهری در کلان شهر مشهد بر عهده ی سازمان های زیر می باشد:

سازمان تاکسیرانی، شرکت واحد اتوبوس رانی شهر مشهد و نیز شرکت های خصوصی فعال در این زمینه، خطوط متروی شهری، تاکسی تلفنی ها و نیز مینی بوس ها و...

قطار شهری مشهد: قطار شهری مشهد در دوم اسفند ماه سال 1389 به بهره برداری رسید؛ براساس این اتفاق، شهر مشهد پس از شهر تهران، به عنوان دومین شهر در ایران از شبکه ی حمل و نقل ریلی درون شهری و قطار شهری برخودار می باشد. خط شماره یک قطار شهری کلان شهر مشهد، شرق به غرب شهر را در کمتر از 50 دقیقه به هم وصل می کند و این اتفاق باعث سهولت حمل و نقل در شهر شده است؛ همچنین لازم به ذکر است که روزانه در حدود صد هزار نفر با استفاده از قطار شهری مشهد جابه جا شده و به محل مورد نظر خود مراجعه می کنند. در دوران ابتدایی راه اندازی قطار شهری کلان شهر مشهد، مدت زمان سوار کردن مسافر هر 35 دقیقه بود که این مدت زمان در حال حاضر به 8 دقیق کاهش یافته است.

براساس بررسی های شهری و پیش بینی ها، کلان شهر مشهد نیازمند 4 خط قطار شهری برای عبور و مرور بی دردسر شهروندان و نیز زایران است.

مسیر شماره ی یک LRT از فرودگاه شهید هاشمی نژاد تا منطقه ی وکیل آباد مشهد به طول 25 کیلومتر

مسیر شماره ی دو از انتهای طبرسی شمالی تا میدان فضل بن شاذان به طول 14 کیلومتر

مسیر شماره ی سه از شهرک ابوذر تا قاسم آباد به طول 24 کیلومتر

مسیر شماره ی چهار از شهرک شهید رجایی تا خواجه ربیع به طول 14 کیلومتر

در طرح پیش بینی قطار شهری کلان شهر مشهد، توسعه ی خطوط قطار شهری به نقاط جدید همچون بینالود و گل بهار نیز تصویب و طراحی شده است.

بزرگراه های شهر مشهد

لازم به ذکر است که در کلان شهر مشهد 75 کیلومتر بزرگراه در داخل شهر وجود دارد؛ که پایه و طرح اصلی این بزرگراه ها به دوره ی قبل از پیروزی انقلاب اسلامی باز می گردد.

برای نمونه می توان بزرگراه صد متری شهر مشهد را نام برد که با طول تقریبی 21 کیلومتر در دوره ی قبل از انقلاب اسلامی به عنوام کمربندی احداث گردیده اما در حال حاضر به دلیل ساخت و ساز گسترده، کمربندی صد متری سابق به عنوان بزرگراه شهری محسوب شده و شامل سه بزرگراه فرعی به نام هاب بسیج، فجر و میثاق می باشد.

در اینجا برای شما همراهان تعدادی از بزرگراه های کلان شهر مشهد را نام می بریم: بزرگراه شهید کلانتری، بزرگراه میثاق، بزرگراه امام علی (ع)، بزرگراه وکیل آباد، بزرگراه نمایشگاه، بزرگراه خاتم، بزرگراه آزادی، بزرگراه بسیج، بزرگراه قایم، بزرگراه فجر یا همت و...

تور مشهد

فرودگاه شهر مشهد ( تور هوایی مشهد )

فرودگاه بین المللی کلان شهر مشهد فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد نام دارد؛ فرودگاه شهید هاشمی نژاد مسیرهای متعددب برای پروازهای داخلی و نیز خارجی دارا می باشد.

فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد در سال 1330 در محل زایرسرای شهر مشهد احداث شد. پیش از احداث این فرودگاه بین المللی، در محل میدان پانزده خرداد مشهد یک باند خاکی برای فرود هواپیماهای نظامی کوچک وجود داشته است که همچنین محل قرارگیری و استقرار قبضه های سلاح های ضد هوایی بود.

در سال 1246 پایگاه پدافند هوایی نیروی هوایی و نیز باند جدید فرودگاه بین المللی شهید هاشمی نژاد از نوع بتنی مورد بهره برداری قرار گرفت؛ که در آن زمان، روزانه یک پرواز DC3 در مسیر تهران – مشهد و همچنین ایرتاکسی و چندین پرواز آموزشی علاوه بر پروازهای نظامی از این باند جدید بتنی استفاده می کردند. همزمان با افزایش پروازها در این فرودگاه و نیز ورود هواپیماهای DC8 و هواپیماهای بویینگ 707، 727 و 737 و هواپیماهای ایرباس، ترمینال جدید، پارکینگ فرودگاه، برج مراقبت فرودگاه و همچنین ساختمان های جدید جانبی فرودگاه در سال 1357 مورد بهره برداری قرار گرفت. فرودگاه بین المللی مشهد پس از پایان هشت سال دفاع مقدس به فرودگاه بین المللی شهید  هاشمی نژاد تغییر نام داد.

آشنایی با آداب و رسوم محلی و سنتی مردم مشهد

شهر مشهد را می توان عصاره ی خالص آداب و رسوم و ادب مردم ایران زمین نام نهاد. لازم به ذکر است که آداب و رسوم و فرهنگ و سنن و عقاید مردم هر منطقه بیانگر خلقیات و عواطف و در معنای بهتر و کامل تر هویت مردم آن منطقه است. شهر مشهد شهری است که بر پایه ی عشق و ادب به هشتمین پیشوای شیعیان شکل گرفته است؛ مشهد مهد آداب و ادب ایران زمین بوده، هست و خواهد بود. به دلیل مهاجر پذیری بالای شهر مشهد، می توان گفت آداب و رسوم شهر مشهد و همچنین شهرهای مجاور این شهر نزدیک به هم و حتی در برخی موارد یکسان است برای نمونه می توان کشتی با چوخه و نیز باران خواهی را نام برد.

از روزگاران گذشته، شهر مشهد شهری خشک و کم بوده است؛ تا حدی که مراسم طلب باران در این شهر و نیز شهرهای مجاور با آدابی مشترک مرسوم بوده است. مراسم طلب باران بدین صورت بوده است که دختران و زنان روستا با استفاده از مقداری پارچه و نیز دو تکه چوب عروسکی می ساختند و سپس آن را در روستا و یا محله همراه با خواندن اشعاری می گرداندند و طلب باران می نمودند. معمولا در این اشعار و تصنیف ها به خدا و حضرت محمد (ص) قسم یاد می شد. افرادی که این عروسک را در دست می چرخاندند از جمعیت روستا و یا محله می خواستند تا برای پخت آشی به همین منظور، کمک کنند.

مردم نیز در هنگامی که برای پخت آش به عروسک گردان کمک می رساندند (حبوبات و...) مقداری آب نیز به روی عروسک می پاشیدند و در همین حین در زیر لب دعاها و اشعاری را زمزمه می کردند. در بیشتر این مراسمات، نماز باران را نیز به صورت جماعت بر بالای یک تپه و یا کوه اقامه می کردند. مردم اعتقاد داشتند که پس از مراسم طلب باران و برپایی نماز باران، حتما باران خواهد بارید.

همانطور که می دانید خاستگاه شاهنامه ی فردوسی شت توس می باشد که در طول شاهنامه، نبردهای حماسی و تن به تن بسیاری به تصویر کشیده شده است.

کشتی با چوخه، نوعی کشتی فراگیر می باشد که در سراسر کشور ایران زمین البته با تفاوت های اندکی مرسوم و رایج بوده است؛ لازم به ذکر است این کشتی به دلیل تعصبات خاصی که در فرهنگ پهلوانی و پهلوان پروری و نیز در روحیه مردم کهن سرزمین خراسان وجود داشته است و حتی این روحیه پهلوانی در شاهنامه ی فردوسی نیز انعکاس عمیقی دارد می توان به سادگی این تجربه را دریافت؛ در منطقه ی خراسان و در شهرهایی چون مشهد، سبزوار و نیشابور نمود و ظهور عمیقی داشته است. لازم به ذکر است نام این کشتی یعنی کشتی با چوخه از نام لباسی خاص (لباس مخصوص برای این کشتی که کشتی گیران بر تن می کنند) گرفته شده است. چوخه نوعی لباس پشمی است که در این کشتی و نیز گاهی در برخی از نبردها بر تن می کنند.

یکی از کهن ترین و قدیمی ترین آیین ها و رسوم در میان مردم خراسان و شهر توس قدیم و مشهد فعلی، آیین پهلوانی و جوانمردی است؛ پهلوانان در گذشته از مردم آبرومند و با احترام شهر بودند و اغلب در مراسمات گوناگون همچون عروسی و... برای سرگرمی و رشد مهارت های خویش و به سبب آمادگی جسمانی بالا، مسابقاتی و فعالیت هایی را با عنوان کشتی با چوخه برگزار می کردند.

در گذشته براساس یک رسم قدیمی، معمولا پهلوانان کشتی با چوخه با سید ها (افرادی که نسب شان به ایمه می رسید) کشتی نمی گرفتند و به این موضوع اعتقاد داشتند که بایستی حرمت سید ها حفظ شود و نبایست پشت سید به خاک برسد.

در روزگاران گذشته مرسوم بوده که به برندگان این مسابقات به عنوان هدیه، کله قند می دادند؛ همچنین امروزه نیز این رسم پابرجا مانده است و در کنار جوایزی که به نفرات برتر مسابقه اهدا می شود، عنوان قند بر همچنان باقی مانده است.

شهر مشهد از گذشته تابحال با سیل عظیمی از مشتاقان زیارت حرم قدس رضوی روبرو بوده است؛ اما درگذشته به دلیل وجود نداشتن تور هوایی مشهد و سفر های سخت و دشوار و همچنین کمبود امکانات و توسعه نیافتگی شهر، بنا بر آداب و رسوم، مردم شهر به استقبال کاروان زایرین می رفتند و به احسان و تیمار زایران و مسافران می پرداختند و سپس حتی آن ها را در منازل و خانه های خود اسکان داده و پذیرای آنان می بودند. این مهمان نوازی در حدی است که حتی مردم شهر ها و روستاهای اطراف نیز حضور زایران در میمون و متبرک می دانستند و از محصولات باغی و میوه های خود به زایران حرم قدس رضوی هدیه می کردند.

مراسم مذهبی سینه زنی و عزاداری در تمام نقاط ایران مرسوم می باشد و مردم نیز احترام خاصی به این مراسمات قایل هستند، در شهر مشهد نیز این مراسم عزاداری با آداب و رسوم مشابه و گاه حتی خاصی برگزار می شود.

یکی از غذاهای خوشمزه ی شهر مشهد آش شله قلمکار است؛ آشی مخصوص که با گوشت و حبوبات پخته می شود. این آش را می توان طعمی ماندگار نام گذاشت که چشیدن آن، نام مشهد را به خاطر میاورد.

مراسم عزاداری و سینه زنی سالار شهیدان اباعبدالله الحسین (ع) در مشهد و در میان مردم مردم جایگاه و ارزش والایی دارد؛ این مراسمات عزاداری در روزهای ابتدایی محرم به صورت سیاهه زنی در کوچه و بازار شهر برگزار می شود. در برخی از تکایا و حسینیه های شهر مشهد رسم بر این است که در دهه ی اول ماه محرم و نیز دهه ی آخر ماه صفر، سه نوبت مجلس عزاداری و روضه خوانی برگزار می کنند. بعد از نماز صبح، عصر ها تا نزدیکی غروب و همچنین شب ها بعد از برپایی نماز مغرب و عشا، قبل از شروع سخنرانی، در ابتدا ذکر مصیبت برگزار می گردد و سپس یک از وعاظ که معمولا این شخص از دیگر شهرهای مجاور مشهد دعوت می شود؛ در بن مناسبت، روضه خوانی کرده و پس از آن مهمانان و مدعوین را اطعام می شوند.

از گذشته ایران، رسم بر این است که در سوگ از دست دادن عزیزان، لباس سیاه بر تن می کنند. در ایام عزاداری ماه محرم نیز، عزاداران در بزرگداشت عزای سیدالشهدا (ع) لباس سیاه بر تن می کنند؛ همچنین بر طبق رسمی، سر در مساجد و تکایا و نیز دیگر ساختمان ها را سیاه پوش می کنند. در روز سوم محرم هر سال، برای زنده نگه داشتن یاد و خاطره ی شهادت طفل شیرخوار سیدالشهدا (ع) در حرم ملکوتی علی بن موسی الرضا (ع) با حضور مادرانی که کودک خردسالی دارند، مراسمی باعظمت و باشکوه برگزار می کنند.

همچنین در صحن انقلاب (صحن عتیق) بارگاه ملکوتی علی بن موسی الرضا (ع)، هر سال دو بار مراسم خطبه خوانی برگزار می شود؛ یک بار شب شهادت سیدالشهدا (ع) سالار شهیدان و بار دیگر در شب شهادت هشتمین امام بزرگ مذهب شیعه امام رضا (ع). همچنین بر طبق رسمی قدیمی در شب بعد از لیالی ذکر شده در بالا، مراسم شام غریبانی برای عرض تسلیت به ولی نعمتان آن دو بزرگوار برگزار می شود. در این مراسم، تمامی حفاظ و خدمه ی بارگاه حضرت علی بن موسی الرضا (ع) جمع شده و شمع به دست می گیرند و مراسم باشکوه و خاصی را در صحن انقلاب (صحن عتیق) حرم با حضور دسته های عزاداری، مردم و همچنین شخصیت های بزرگ و مختلف مملکتی و علمی برگزار می کنند. در این مراسم، در ابتدا خدام بارگاه امام رضا (ع) شمع به دست دور تا دور صحن انقلاب (صحن عتیق) می ایستند؛ همچنین عده ای دیگر از دربانان حرم قدس رضوی با در دست داشتن چراغ لاله هایی (در داخل این چراغ لاله ها، شمع روشن کرده اند) و تشکیل دو صف، دورتادور صحن انقلاب (صحن عتیق) را می گردند؛ مداحان حاضر در مراسم نیز ایام سوگ و حزن را به پیشگاه حضرت علی بن موسی الرضا (ع) تسلیت می گویند و قسمتی از دعای زیارت عاشورا را قرایت و سپس مشغول عزاداری می شوند.

عزاداران در ظهر عاشورا در میدانگاهی که آن را شبیه صحنه ی کربلا آراسته اند (با نخل، اسب، شتر و همچنین رزم نوازی کربلایی)، داستان عاشورا را برای مردم نقل می کنند و سرگذشت یاران و خانواده ی امام حسین (ع) و رشادت ها و جوانمردی های شهیدان کربلا را برای مردم به نمایش می گذارند و سپس مقتل خوانی برپا می شود.

در شب شام غریبان، هییت مذهبی به صورت دسته هایی در خیابان ها حرکت می کنند و و یاد اسیران و بازماندگان حادثه ی عاشورا، شهدای کربلا و همچنین حضرت زینب را با ذکر شام غریبان و عزاداری زنده نگاه می دارند.

لازم به ذکر است مراسم شام غریبان خادمان حرم قدس رضوی، همچون مراسم خطبه در سال، دو بار برگزار می شود؛ یکی در شب شهادت سیدالشهدا امام حسین (ع) و دیگری در شب شهادت امام رضا (ع). در این دو شب عزاداری و اندوه، کلیه حفاظ و خدمه ی آستان قدس رضوی (خادم، حفاظ و فراش، کفش دار، نگهبان، دربان و...) در اداره ی مرکزی آستان قدس رضوی (واقع در چهارراه شهدا ی مشهد) حضور به هم رسانده و مشغول عزاداری و ذکر مصیبت می شوند. در این مکان نیز براساس رسمی دیرینه، هیچ چراغی روشن نیست و تنها چند شمع، محوطه کاملا غم انگیز و تاریک را کمی روشن می کند؛ نماز جماعت نیز به محض پخش آوای روح بخش اذان به صورت پرصلابت برپا می شود. سپس خدمه و عزادارن حاضر در مراسم، با نظمی خاص به صورت دسته و در دست داشتن شمعی روشن برای سوگواری و عزاداری و عرض تسلیت به سمت حرم ملکوتی علی بن موسی الرضا (ع) حرکت می کنند. در این حین، زایران و مردم سوگوار از ساعتی قبل، در دو طرف خیابان ها برای دیدن هییت عزاداران و سوگواران امام رضا (ع) اجتماع کرده، با آنان به همدردی می پردازند و برای سلامتی نوکران امام رضا (ع) صلوات می فرستند.

از روزگاران دور و گذشته، مردم مشهد در منازل خود میزبان دسته های سوگواری و عزاداری بودند. آن بخش از دسته های عزاداری که از شهرهای دور و اطراف برای عزاداری به مشهد مقدس می آمدند، به مدت دو روز و یا حتی بیشتر در منازل مشهدی ها ساکن شده و صاحب خانه نیز خود را موظف و مکلف به خدمت به مهمانان زایر خود می دانست. از اموری که حتی هم اکنون نیز در میان مردم مشهد برای احترام به زایران رواج دارد می توان موارد زیر را نام برد: برپایی ایستگاه های صلواتی برای تکریم دسته های عزاداری و سینه زنی، برپایی سفره های نذری و پذیرایی با غذاهایی همچون حلیم، شله و...، خدمت به دسته های عزاداری و عزاداران مانند توزیع آب و یا حتی کمک به ایستگاه های صلواتی حاضر در مسیر حرکت دسته های عزاداری و...